Karar Örnekleri

Görüş : 2009 / 1
 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)
 
ETİK İNCELEME KONUSU
 
Yabancı dildeki eğitimle ilgili bir programın Türkçeye uyarlanarak hazırlanmasında etik inceleme bakımından değerlendirilecek hususlar, yayın ve araştırma etiğiyle ilgilidir.
 
İNCELEME
İnceleme konusu yapılan projede araştırmacı yabancı dildeki bir programı, Türkçeye uyarlayarak, belirli yaş grubundaki çocuklara etkinliğini test etmek ve ardından da programı yaygınlaştırmak amacını gütmektedir.
Söz konusu projeyle ilgili Etik Kurulun görevi kapsamında değerlendirilecek husus araştırma ve yayın etiğiyle ilgilidir. Bu çerçevede yapılan incelemede saptanan hususlar şunlardır:
a.Yayın etiğiyle ilgili olarak söz konusu araştırmada kullanılacak program yabancı dildeki program olduğu için çeviri veya uyarlama için izin alınması gerekmektedir.
b. Araştırma etiğiyle ilgili olarak, insan katılımına dayalı bir proje olması ve katılımcıların da çocuk olmaları nedeniyle, mağduriyete uğrama riski fazla olan grupta araştırmanın yapılması söz konusudur. Bunun için araştırma etiği bakımından ilk olarak programın, çocukların yararına olması ve onlar için herhangi bir zarara uğratma riskini taşımaması gerekmektedir. Araştırma etiği bakımından ikinci olarak, rıza unsurunun gözetildiğine dair bilgi olmalıdır. Çocuklarla ilgili olarak, ayrıca ailenin rızasının gözetilip gerekli bilgilendirmenin yapılacağına dair bir prosedür bulunmalıdır.
SONUÇ
Sonuç olarak, Sosyal Bilimlerdeki araştırmaların yayın etiği bakımından ve insan katılımına dayalı olanların da araştırma etiği bakımından etik gereklere uygun olması gerekmektedir. Söz konusu araştırma bakımından çevrilecek bir eser söz konusu olduğundan, yayın etiğiyle ilgili olarak çevrilecek esere dair iznin alınması gerekmektedir. Ayrıca insan katılımına dayalı bir araştırma olduğundan projenin araştırma etik ilkelerine uygun olması gerekmektedir.
Görüş : 2010 / 2
 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)
 
ETİK İNCELEME KONUSU
 
Akademik yaşamla ilgili olarak idari nitelikteki ve diğer yapılması gereken işler ile temel insan hakları çatıştığında, insan hakkı önce gelir.
 
İNCELEME
İnceleme konusu olayda, akademik görevler ile sağlık hakkının çatışması söz konudur. Söz konusu olayda ilgili kişinin, bir komisyonda görevlendirilmesi ve bu nedenle de o kişinin hastalarının sağlık hakkını gereği gibi kullanmalarının engellenmesi söz konusudur.
Sağlık hakkının engellenmesi, hak sahiplerinin gereği gibi bu hakkı ya hiç veya dolaylı şekilde kullanmalarının engellenmesiyle ilgilidir. Olayda, yapılan akademik görev de hiç kuşkusuz sağlıkla ilgili olup, dolaylı bir şekilde sağlık hakkının gereği gibi kullanılmasına hizmet edici niteliktedir. Ancak bu görev çerçevesinde amaçlanan sağlık ile doğrudan doğruya sağlık hakkının kullanılması arasında fark vardır. Olayda doğrudan doğruya sağlık hakkının gereği gibi kullanılmasının engellenmesi söz konusudur. Bu engellemenin geçerli olabilmesi için haklı bir nedene dayanması gerekmektedir. Olayla ilgili haklı neden de, ancak bu hakkın kullanımıyla ilgili olabilir. Örneğin hastanın ameliyatının ertelenmesi için doktorun ani bir toplantıya çağrılması değil, ameliyathaneyle ilgili bir problemin olması gerekir. Ancak söz konusu olayda bu tür bir haklı neden bulunmamaktadır.
SONUÇ
Sonuç olarak, sağlık hakkı temel bir insan hakkıdır. Akademik görevler ancak sağlık hakkının gereği gibi kullanılması bakımından söz konusu olabilir; yani bu hakkı ortada kaldırmak veya gereği gibi kullanılmasını önleyecek şekilde düzenlenemez. Bu şekilde düzenleme haklı neden oluşturmadığı için etik ihlal kapsamında değerlendirilir.
Görüş : 2010 / 3
 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)
 
ETİK İNCELEME KONUSU
 
Yayın etiğiyle ilgili olarak intihal etik ihlali oluşturur.
 
İNCELEME
İnceleme konusu olayda, ilgili kişi yabancı bir makaleyi hiç atıf yapmadan ve tırnak içine almadan Türkçeye çevirerek kendi yazdığı makalede büyük ölçüde kullanmıştır. Kaynakça kısmında da çevirdiği yazarın başka bir makalesine yer vermiştir. Öte yandan Kaynakça kısmında esere yer vermek de intihali önlemeye yeterli değildir. Zira, doğrudan alıntı yapılan ve/veya büyük oranda bir eserden yararlanılan durumlarda, o eserin sadece kaynakçada belirtilmesi yeterli olmayıp, metin içinde yararlanılan yerlerde o esere atıf yapılmalı ve yapılan atıfta da İktibas serbestisi, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 35. Maddesinde belirtildiği gibi “eserin ve eser sahibinin adından başka bu kısmın alındığı yer” belirtilmelidir. Ancak olayda aynen çevrilerek alınan yerler tırnak içine alınmadığı gibi, hiçbir şekilde atıf da yapılmamıştır. Ayrıca ilgili kişi, söz konusu makaleyi büyük ölçüde ve hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde makalesinde kullanmıştır.
SONUÇ
 Sonuç olarak, birebir alıntı yapılan eserlerde, yazarın tırnak içinde alıntıyı belirtip, tırnağın kapanmasının ardından aldığı esere atıf yapması gerekmektedir. Aksi durum intihal oluşturup, etik ihlal kapsamında değerlendirilir.
Görüş : 2010 / 4
 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)
 
ETİK İNCELEME KONUSU
 
Bir proje sonucunda ortak çalışmanın ürünü olarak yazılan makalede çalışmaya katılanların hepsinin isimlerinin olmaması ve yayına gönderilirken her bir yazarın yazılı izninin alınmaması inceleme konusunu oluşturmaktadır.
 
İNCELEME
Söz konusu olayda belirli bir ortak proje yapılmış ve bu projenin sonuçlarına dayalı olarak da makale yayınlanmış, ancak projede yer alan kişilerden birisinin ismine bu makalede yer verilmemiş ve yer verilmeme nedeni olarak da haklı bir neden gösterilememiştir.
Yayın etiğiyle ilgili olarak ortak bir çalışmanın sonucu olan bir yayında o yayınla ilgili emeği bulunanların isimlerine yer verilmesi gerekmektedir. Emeği geçen kişinin ismine yer verilmemesi etik ihlal oluşturmaktadır.
Olayda ayrıca ismine yer verilen yazarların, makale yayına gönderilirken yazılı izinlerinin alınmaması da söz konusudur. Yayın etiğiyle ilgili olarak birden fazla yazarlı yayınlarda eser yayınlanmaya gönderilmeden önce ilgili yazarların sadece sözlü izni değil, yazılı izni gerekir. Bu tür yazılı izin alınmaması ise etik özensizlik kapsamında değerlendirilir.
 
SONUÇ
Sonuç olarak, yayın etiği bakımından birden fazla kişiyle yapılan çalışmalar ve bunun sonucu olan yayınlarda o yayına emeği geçenlerin hepsinin isminin o yayında yer almaması etik ihlal kapsamındadır. Ayrıca birden fazla yazarlı eserlerde, o eser yayına gönderilmeden önce ilgili kişilerin yazılı izninin alınmaması etik özensizliktir.
Görüş : 2010 / 5
 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)
 
ETİK İNCELEME KONUSU
 
Sağlık hakkının kullanılmasının engellenmesi etik inceleme konusunu oluşturmaktadır.
 
İNCELEME
İnceleme konusu olayda, ilgili sağlık çalışanının görevini yapması engellenerek, hastalarının sağlık haklarını gereği gibi kullanmaktan yoksun bırakılmaları söz konusudur.
Sağlık hakkının engellenmesi, hak sahiplerinin sağlık hakkını doğrudan ya da dolaylı, tümüyle ya da kısmen gereği gibi kullanmalarının olanaksız kılınması anlamına gelmektedir. Olayda doğrudan doğruya sağlık hakkının gereği gibi kullanılmasının engellenmesi söz konusudur. Bu engellemenin geçerli olabilmesi için haklı bir nedene dayanması gerekmektedir. Olayla ilgili haklı neden de, ancak bu hakkın kullanımıyla ilgili olabilir. Örneğin hastanın ameliyatının ertelenmesi için haklı neden doktorun ani bir toplantıya çağrılması değil, ameliyathaneyle ilgili bir problemin olmasıyla ilgili olabilir. Ancak ilgili olayda bu tür bir haklı neden bulunmamaktadır. Olayda idari görevler nedeniyle sağlık hakkının gereği gibi kullanılmasının engellendiği iddiası varsa da bu tür bir iddia haklı neden oluşturmamaktadır.
SONUÇ
Sonuç olarak, sağlık hakkı temel bir insan hakkıdır. Akademik görevler ancak sağlık hakkının gereği gibi kullanılması bakımından söz konusu olabilir; yani bu hakkı ortadan kaldıracak veya gereği gibi kullanılmasını önleyecek şekilde düzenlenemez. Sağlık hakkının kullanılmasını ve gereği gibi kullanılmasını haklı neden olmaksızın engellemek etik ihlal kapsamındadır.
Görüş : 2010 / 6
 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)
 
ETİK İNCELEME KONUSU
 
Birden fazla yazarlı makalede intihal yapıldığı iddiası ve bu intihalden bütün yazarların sorumlu olup olmadıkları inceleme konusunu oluşturmaktadır.
İNCELEME
Söz konusu olayda birden fazla kişinin takip ettiği bir vaka incelemesi sonucu bu kişilerin isimlerin de yer aldığı bir makale yazılmıştır. Ancak bu makalenin bir kısmı birebir başka bir eserden alınmıştır. Bu durum yayın etiği bakımından intihal suçunu oluşturmaktadır. Diğer yandan makalenin sonunda söz konusu eserin adı zikredilmektedir; ancak bu durum intihalin olmadığı anlamına gelmez. Zira intihalin olmaması için birebir aktarma durumlarında, alıntının başkasından yapıldığı belli olacak şekilde, örneğin tırnak içinde ve tırnağı kapatınca da hemen söz konusu esere atıf yapılmak suretiyle verilmesi gerekmektedir. Olayda bu tür durum söz konusu olmadığı için etik ihlal vardır.
Olayda, birden fazla yazar söz konusudur. İntihali yapan kişinin, diğer yazarlara makalenin son halini göstermeksizin ve yazılı izinlerini almadan yayına gönderdiği iddia edilmektedir. Birden fazla yazarlı yayında diğer yazarlara yayının son halini göstermeden ve onların bilgisi dışında yayına göndermek etik ihlal ve yazarların yazılı iznini almamak ise etik özensizlik kapsamında değerlendirilir.
 
SONUÇ

Sonuç olarak, yayın etiği bakımından intihal, bir eserde başkasından alındığı belli olmayacak şekilde aynen alıntı yapıldığında ortaya çıkar. Yayın etiği bakımından birden fazla kişiyle yapılan yayınlarda, ilgili kişilerin yayının son halini görmesi ve yayınlanmaya birlikte karar vermesi gerekir. Aksi davranış etik ihlal kapsamındadır. Ayrıca, yazarların yazılı izninin alınmaması da etik özensizlikle ilgilidir.

Görüş : 2011 / 7

 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)

ETİK İNCELEME KONUSU

 

Kendinden aşırma durumu, yazar veya yazarların, daha önce yayınladıkları eseri hiç göndermede bulunmadan yeni yazdıkları eserde kullanmaları durumunda ortaya çıkmaktadır.

İNCELEME

Söz konusu olayda birden fazla yazarlı bir kitabın yazarlarından birisi, söz konusu kitaba benzeyen bir kitabı başka bir yazarla birlikte yazmıştır. Yeni yazılan kitabın önemli bir kısmı eski kitapla benzemektedir. Ancak önceki tarihli kitaba hiçbir atıfta bulunulmamaktadır. Ayrıca önceki tarihli kitabın yazarının daha önceki eserleri temel alınarak kitapların yazıldığı da ortaya çıkmaktadır.

Bu bağlamda etik kurulun araştırma konusuna giren yayın etiğiyle ilgili iki durum söz konusudur:

1.İlk olarak bir eser birden fazla yazarlı olması durumunda, yazarlardan birinin daha önceki eserlerinden yayınlanarak yazılmışsa, bu eserlere atıf yapılması gerekmektedir. Bu tür atıfın olmaması kendinden aşırma durumuna girmektedir.

2.İkinci olarak, yeni yazılan eserde, önceki yazar veya yazarlardan söz edilmemesi de, söz konusu yazar veya yazarlar için haksızlık oluşturmaktadır.

 
SONUÇ

Sonuç olarak, yayın etiği bakımından kendinden aşırma, bir yazarın ilgili konuyla ilgili daha önce yazdığı eserlere göndermede bulunmamasıyla ilgilidir. Yayın etiği bakımından, bir yazar benzer konuda daha önce yazdığı eserlere göndermede bulunmalıdır. Ayrıca söz konusu eser daha önce bir veya birden fazla kişiyle yaptığı yayınlarla ilgiliyse, ilgili kişilerin durumdan haberdar edilmesi ve izinlerinin alınıp, ilgili eserde de belirtilmesi gerekir. Aksi davranışlar etik kusur anlamındadır.

Görüş : 2011 / 8

 (Ankara Üniversitesi Etik Kurulu’nun aşağıdaki görüşü tavsiye niteliğinde olup, üniversitemizle ilgili etik ilkelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacını taşımaktadır.)

 

ETİK İNCELEME KONUSU

 

Araştırma projesinde yer alan bir kişi, birlikte yapılan projeyle ilgili yayınlar yaparken diğer proje çalışanlarına haber vermekle yükümlü olup, yayınla ilgili diğer proje çalışanlarının katkıları olmaları durumunda onların adlarına da yer vermesi gerekmektedir. Ayrıca proje çalışmasıyla ilgili araştırma etiğinin gereklerine de uyulması zorunludur.

İNCELEME

Söz konusu olayda birden fazla kişinin yaptığı projede, proje çalışanlarından birisi projenin verilerinden yayınlanarak kendi adına yayınlar yapmış ve yaptığı yayınlardan bir kısmında da projede çalışmayan birisinin ismine yer vermiştir.

Ayrıca söz konusu kişi, projeyle ilgili anketleri başka şehirlerde yapmasına rağmen bağlı olduğu kurumdan yasal izin almamıştır. Bunun dışında yayın konusu anket verileri ile proje çerçevesinde ulaşılan veriler arasında da uygunluk bulunmadığı saptanmıştır.

Bu bağlamda etik kurulun araştırma konusuna giren yayın ve araştırma etiğiyle ilgili iki durum söz konusudur:

1.İlk olarak ortak bir çalışmayla ilgili yapılacak yayınlarda o çalışmaya katılmış olanların bilgilendirilmesi ve onların yayının son halini görüp, izin vermeleri şartlarına uyulması gerekir. Bu tür çalışmalara katılanların o çalışmayla ilgili yayınlarda isimlerinin olması gerekir. Çalışmaya katılmayan kişilerin isimlerinin yer verilmesi de diğer proje çalışanlarının iznine bağlıdır.

2.Proje çalışmalarında araştırma etiğiyle ilgili hususlara uyulması, veri kullanımı konusunda özen gösterilmesi ve gerekli izinlerin alınması gerekmektedir.

 
SONUÇ

Sonuç olarak, yayın ve araştırma etikleri bakımından ortak çalışmaya dayalı araştırmalarda diğer çalışanlara haber verilmeden, onların izni olmadan ve onların adlarına yer vermeden yayınlar yapmak etik ihlal kapsamındadır. Ayrıca yapılan yayınlarda çalışmanın verilerine bağlı kalmamak ve gerekli izinleri de almamak etik ihlali oluşturur.